Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/krdt/public_html/lib/conc.php on line 5
خبرها:: بهينه سازي وقف با استفاده از الگوي تامين مالي خرد
انتخاب سردبیر
  نگاهی به آینده الگوی توسعه شهر مشهد

در واقع آن چه در سال‌های اخیر بر الگوی توسعه شهر اغلب کلان شهرهای کشور حاکم بوده‌است نوعی مدرنیسم کور و بی‌ضابطه است که حتی امروزه در بسیاری از کشورهای سرمایه‌سالار غربی نیز مورد انتقاد شدید متفکران و اندیشمندان قرار دارد.

 
آخرین مطلب
پربیننده ترین مطلب
 
  
دسته بندی :
    تحلیل ها
موضوع ها :
    مدیریت فرهنگی
پرونده ها :
کد مطلب : 8        تاریخ : 01:09  29-09-1391

طرح محمد يونس مدلي براي بانک وقف
راي حل ريشه‌اي مشکل فقر و بيکاري در جامعه ارائه راه‌حل‌هاي متکي به نگاه توليد ثروت به جاي ارائه کمکهاي مسکن و موقتي(مانند وامهاي بي‌هدف) ضروري و اجتناب ناپذير به نظر مي‌رسد.

وقف ارتباط تنگاتنگي با مصالح عمومي دارد، مخصوصا در جوامعي که اختلاف طبقاتي زياد است. به وسيله آن، ثروتمند به فقير مي‌انديشد و بسياري از نيازمنديهاي عمومي از اين طريق برطرف مي‌شود. اما يکي از مشکلاتي که در زمينه‌ آن وجود دارد، تمرکز اکثريت واقفان و خيرين در اشکال خاصي از وقف است. به عبارت ديگر وقف با جايگاه رفيع و ارزشمند خود که مي‌تواند بسياري از گره‌هاي اجتماعي را باز و خلاهاي اجتماعي را پرکند، در بسياري از مواقع در يکسو به کار گرفته مي‌شود و اين خود يک آسيب محسوب شده و لذا بايد تلاش نمود تا منابع مصروفه در آن بيش از پيش به سمت اولويت نيازهاي جامعه هدايت شود. اين پديده با حيطه بسيار گسترده‌اي که دارد با هدايت صحيح مي‌تواند پاسخگوي بسياري از نيازها و ضرورت‌هاي اجتماعي باشد، به گونه‌اي که هدايت صحيح آن موجب تقسيم عادلانه‌ي ثروت، اشتغال پايدار، ترويج امور فرهنگي، ارتقاي شاخصه‌ها بهداشتي و ... شود. با توجه به اولويت‌ها و ضرورت‌هاي اجتماعي، در زمان کنوني يکي از معضلات اجتماعي که توجه به آن بيش از همه مي‌تواند هدايت‌گر جريان وقف باشد، توجه به سمت اشتغالزايي و توسعه کارآفريني به ويژه در ميان اقشار محروم جامعه مي‌باشد. اشتغال‌زايي يا حفظ و پايدارسازي مشاغل گوناگون مي‌تواند يکي از برکات وقف به حساب آيد. عامل اوليه و سرشاخه مشکلات

 

مناطق محروم که پيوسته به بزه‌کاري، فساد و ناامني جامعه دامن مي‌زند، بيکاري و در پي آن فقر است. لذا در صورتي‌که وقف در مسير اشتغال- به عنوان عامل کليدي درتوليد ثروت- قرار بگيرد، بسياري از اين مشکلات برطرف مي‌شود.

 

مدل تامين مالي خرد

اما براستي استفاده از وقف به چه صورت مي‌تواند به حل مشکل بيکاري و اشتغال کمک کند؟

براي حل ريشه‌اي مشکل فقر و بيکاري در جامعه ارائه راه‌حل‌هاي متکي به نگاه توليد ثروت به جاي ارائه کمکهاي مسکن و موقتي(مانند وامهاي بي‌هدف) ضروري و اجتناب ناپذير به نظر مي‌رسد. در اين راستا شايد يکي از بهترين روش‌هاي منجر به نتيجه براي حل مشکل بيکاري مخصوصا در مناطق حاشيه شهرها و مناطق محروم استفاده از مدل تامين مالي خرد مي‌باشد که مبدع آن دکترمحمديونس، مسلمان بنگلادشي و برنده سال 2006 جايزه نوبل است. وي که از همان دوران کودکي آرزوي پيروزي بر فقر و گرسنگي مردم کشورش را در سر مي‌پروراند، اکنون روياي محو اين پديده شوم در سراسر جهان را دارد. دليل موفقيت محمد يونس دو چيز کاملا ساده است؛ توجه و اهتمام به فقرا از طريق اعطاي تسهيلات هر چند اندک و آشنايي نزديک و ملموس با پديده شوم گرسنگي.

 

کارآفرينان مادرزادي

او در سال 1974 و در شرايطي که بنگلادش دچار قحطي و گرسنگي بود با مشاهده روستايياني که مجبور بودند اکثر درآمد اندک زحمت خود را به رباخواران بدهند، اقدام به تاسيس بانک گرامين نمود تا با اعطاي وام‌هاي اندک که به اعتقاد وي مي‌توان با اعطاي آن‌ها کارهاي بزرگي انجام داد که از عهده وام‌هاي بزرگ برنمي‌آيد روستاييان کشورش را از فقر و بيچارگي در آورد. محمد يونس با اين اعتقاد که "فقرا کارآفرينان مادرزادي هستند، اساسا به اين دليل که در فعاليتهاي کاري آنها موضوع ادامه بقا مطرح است. با دادن ابزار به فقرا، غريزه کارآفريني را آزاد مي‌سازيد" مدل خود را توسعه بخشيد. اعطاي وام در قالب تامين تجهيزات شروع يک کسب و کار مشخص، تاکيد بر آموزش پس از اعطاي وام، تشکيل شبکه هاي کسب و کار از گروه‌هاي وام گيرنده و اعطاي سهام بانک به وام گيرندگان و اهميت فراوان به زنان از جمله کليدهايي بود که گرامين بانک را تبديل به يکي از موفق ترين ايده‌هاي فقرزدايي در جهان نمود، به طوري که براساس آمار بانک جهاني اعلام شد که در سال 1997 ميلادي، 6/7 ميليون نفر در سرتاسر جهان از طريق روش وام اندک آقاي يونس از فقر و فلاکت نجات يافته‌اند. از دسامبر 2004 به اين طرف نيز 3200 موسسه اعطاي وام اندک به فقرا تاسيس و 92 ميليون نفر از اين وام‌ها بهره‌مند شده‌اند که 73 درصد از اين افراد در فقر مطلق بسر برده‌اند که اکثر اين موسسات نيز از منابع وقف و خيريه تشکيل شده اند.

 

فراگيرترين روش مبارزه با فقر

مدل محمد يونس امروز به عنوان موثرترين و فراگيرترين روش مبارزه با فقر و استفاده بهينه از منابع خيريه در جهان از سوي سازمان ملل شناخته شده است، به طوري که اين سازمان سال 2005 را به عنوان سال بين‌المللي اعتبارات خرد نامگذاري کرد و حمايت‌هاي گسترده‌اي از طرحهاي مبتني بر اين مدل در کشورهاي جهان سوم ارائه مي‌دهد.

 

موقوفه‌هاي اشتغالزا

اتخاذ رويکرد توسعه خوشه‌هاي کسب و کار در اين موقوفه‌هاي اشتغال که لازمه آن سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي همگن و تکميل‌کننده کسب و کار و تقويت نهادهاي پشتيبان و ارائه‌دهندگان خدمات کسب و کار مي‌باشد، مي‌تواند بازده اخذ شده از اين طرح توسعه‌اي را دو چندان کند. به عبارت بهتر در کنار تقويت توليد و شبکه‌سازي توليدکنندگان در يک صنعت مشخص بايد مجموعه‌هايي نيز در جهت ارائه خدمات تخصصي در حوزه‌هايي مانند بازاريابي و طراحي، تامين مواد اوليه و ساير خدمات قبل و بعد از توليد نيز تشکيل شوند. چرا که عمده نيازمندان اين منابع از دانش کافي در اين زمينه‌ها بي‌بهره‌اند.

 

بانک وقف

يکي از ساختارهايي که مي تواند در قالب مدل تامين مالي خرد هدايت منابع وقف را به سمت اين الگو تسهيل سازد، ايجاد صندوق يا بانک وقف مي‌باشد. بانک يا موسسه وقف پول نوعي از موسسات مالي است که پول‏هاي وقف شده را جمع‏آوري مي‏کند و منافع آن‌را در راهي که واقفان اعلام داشته‏اند به مصرف مي‏رساند. اين بانک مي‏تواند پرسش‌نامه‏اي را در اختيار واقفان قرار دهد تا ضمن درج ميزان پول موقوفه، مصارف منافع پول را نيز در آن معلوم کنند. اين مصارف گسترده‏اند و مي‏توانند غير از امور فرهنگي – ديني در زمينه اشتغالزايي نيز کاربرد پيدا کنند. با توجه به تحقق وقف پول، تأسيس بانک‏ها و صندوق‏هاي وقف پول در حال افزايش است و بانک العرفه و بانک سرمايه اجتماعي در بنگلادش در شمار آنهاست. بانک وقف در ترکيه نيز پنجمين بانک برتر اين کشور از بين 33 بانک است که دارايي 6 ميليارد دلاري دارد و شعبات آن از لندن، نيويورک تا آسياي شرقي و ميانه فعال است. در حال حاضر بسياري از بنيادهاي خيريه نيز با استفاده از منابع وقف با الگوي تامين مالي خرد فعاليت مي‌نمايند که در اين ميان مي‌توان به بنياد "گيتس" (متعلق به بيل گيتس مالک و مدير شرکت مايکروسافت)، بنياد خيريه دل (متعلق به مدير شرکت کامپيوتري دل) و هم‌چنين بنياد خيريه متعلق به پير اميديار مدير ايراني شرکت ebay اشاره نمود.

 

راهکاري براي دولت

دولت نيز در صورتي که منابع خود در زمينه محروميت زدايي و اشتغال را به ارائه تسهيلات بر اساس کارآيي به چنين موقوفاتي تخصيص دهد مي تواند خروجي بهتري را از صرف اين منابع کسب نمايد، چرا که رويکرد رايج دولت در محروميت زدايي که شامل سطح بالايي از دخالت مستقيم دولت به شکل اعطاي کمک به آنها است عمدتا تامين کننده اهداف کوتاه مدت اين قشر مي‌باشد و سقف کمک هاي اعطايي نيز عمدتا شامل حال افراد با نفوذتر مي‌شود، در حالي توجه به توسعه درون‌زا با هدايت منابع مردمي و کمک به شکل گيري چنين موسساتي مي تواند منجر به پايدار سازي اشتغال و توليد ثروت در اين چارچوب شود. در کشور ايران، سطح پايين سرمايه اجتماعي و اعتماد به ويژه در مناطق فقيرتر دخالت نهاد دولت در فرآيند توسعه به عنوان تسهيل‌گر را الزام آور مي‌کند. اگر چه اين مداخله توسعه گرايانه بايد به شکل غيرمستقيم به اجرا گذاشته شده و منجر به تصدي‌گري دولت نشود. تجربه نيز نشان مي دهد دولت با حمايتهايي کمتر از ميزان هزينه صرف شده براي بخش رسمي مي‌تواند از طريق توانمندسازي بخش مردمي نتايج بهتري جهت رفع فقر کسب کند.

 

بومي‌سازي مدل تامين مالي خرد

با توجه به مطالب فوق، آن‌چه مي‌تواند جريان وقف و امور خيريه را به سمت جديدي در راستاي اولويت‌ها و نيازهاي اجتماعي جامعه هدايت کند، توجه به اشتغالزايي و کارآفريني به خصوص در ميان مردم مناطق محروم مي‌باشد. اين مهم در قالبهايي مانند بانک يا صندوق وقف از طريق اعطاي وام به محرومان نه صرفا به صورت نقدي بلکه وام‌هايي در جهت تامين وسايل و تجهيزات راه‌اندازي کسب و کاري ساده با هزينه کم (و در بسياري موارد کسب و کارهايي که در خانه قابل انجام است) قابل انجام است. تاکيد بر آموزش گروهي و توجه به پتانسيل‌هاي منطقه‌اي براي ايجاد شبکه‌هاي کسب و کار، توجه به ارائه خدمات قبل از توليد(تامين مواد اوليه، تهيه تجهيزات لازم و...) ، خدمات حين توليد ( آموزش، نگهداري و تعميرات و ...) و خدمات پس از توليد (انبارداري، بازاريابي، فروش و...) در قالب مدل خوشه اي نيز از جمله فاکتورهايي است که مي تواند به پايدارسازي اشتغال حاصل از اين موسسات بينجامد .البته توجه به بومي سازي مدل هاي تامين مالي خرد و تشخيص اينکه در هر وضعيت خاص با توجه به بازارها، جمعيت و اقتصاد منطقه کدام طرح کسب و کاري براي اين موقوفات بهترين است نقش مهمي در موفقيت جريان موقوفات در جهت رفع فقر و اشتغال‌زايي ايفا مي‌کند.